kratka istorija eu l ciljevi eu l finansiranje eu l ko je ko u evropi l kako žive mladi evropljani l evropska povelja o učešću mladih l odnos eu prema mladima l dijalog sa mladima l programi za mlade l program mladi u akciji l opšti ciljevi programa l pripriteti programa l struktura programa l ko su korisnici l u kojim akcijama mogu učestvovati mladi iz bih l evropski volonterski servis l mladi u svijetu l informacije o programu l informisanje mladih u evropi  

Kratka istorija EU 

Evropska unija je rezultat dugogodišnjeg procesa saradnje i integracija koje je 1958. godine započelo šest zemalja (Belgija, Francuska, Njemačka, Italija, Luksemburg i Holandija). Vremenom su se zajednici pridružile i Danska, Irska, Ujedninjeno Kraljevstvo, Grčka, Portugal, Španija, Austrija, Finska, Švedska, Kipar, Češka Republika, Estonija, Latvija, Litvanija, Malta, Poljska, Slovačka, Slovenija i u skorije vrijeme Rumunija i Bugarska. Evropsku uniju danas čini 27 zemalja. Međutim, ona nije zacrtala svoje trenutne granice kao trajne, te je njeno proširenje sasvim izvjesno. Pregovori o priključenju se vode sa Hrvatskom i Turskom, dok se kroz intenzivnu saradnju EU približavaju i Bosna i Hercegovina, Srbija i Bivša Jugoslovenska Republika Makedonija. 

Šta su ciljevi Evropske unije

 Evropska unija teži ka izgradnji i očuvanju evropskog mira i prosperiteta kroz saradnju u oblasti poljoprivrede, istraživanja, ekonomije, socijalne politike i životne sredine, kao i ka unapređenju saradnje u oblasti trgovine i biznisa. Četiri temeljna principa Evropske unije se odnose na slobodno kretanje roba, usluga, ljudi i kapitala. Zemlje kandidati koje se približavaju EU ubrzano usvajaju zajedničke politike koje se odnose na finansije, odbranu i spoljnu politiku. Danas, zemlje članice sve češće nastupaju jedinstveno, kao jedna nacija, u pregovorima sa drugim dijelovima svijeta ili ekonomskim blokovima.  

Kako se finansira EU? 

Evropska unija dobija novac od svojih članica tako što svaka zemlja doprinosi srazmjerno vlastitom budžetu, ali se zajednički novac troši u skladu sa zajedničkim ciljevima, a ne prema tome koliko ko novca ubaci u zajedničku kasicu. S obzirom da je Evropska unija zbog svoje veličine jedan jako kompleksan aparat, postoji više načina za usvajanje zvaničnih politika. Zamisli kako je teško usaglasiti stavove i pomiriti interse svih članica koje ravnopravno odlučuju! 

Ko je ko u Evropi? 

Ukratko, predstavićemo ti najznačajnije institucije EU i njihove nadležnosti:Savjet ministara Evropske unije je jedno od najznačajnijih tijela u čijem radu učestvuju ministri zemalja članica. Zavisno o toga da li se na sjednici ovog tijela govori o poljoprivredi, mladima, energiji i sl., sastav ministara je uvijek drugačiji. Evropska komisija je izvršno tijelo Evropske unije. Riječ je o instituciji koja je politički nezavisna i koja predstavlja i zastupa interese Evropske unije kao cjeline. Komisija predlaže zakone, programe i akcione mjere; odgovorna je za sprovođenje odluka Evropskog parlamenta i Savjeta ministara EU. Evropski parlament je predstavničko tijelo Evropske unije čiji se članovi biraju direktnim putem na izborima koji se organizuju svake pete godine. Najznačajniji zadatak Parlamenta je da uz Savjet ministara i Evropsku komisiju predlaže evropske zakone. Parlament i Savjet zajedno usvajaju godišnji budžet EU. Parlament ima nadležnost da raspusti Evropsku komisiju. 

Kako žive mladi Evropljani?

 Kao prvo, mladi Evropljani, u bilo kojoj zemlji Evropske unije da žive, unutar EU granica putuju slobodno, bez viza, graničnih prelaza i ograničenja boravka. U slučaju da imaju neke zdravstvene probleme, sve ljekarske usluge koriste kao da su u vlastitoj zemlji. Drugo, oslobođeni su plaćanja carina za stvari koje kupe van svoje zemlje, a koje su tamo jeftinije. Treće, imaju pravo da žive i rade gdje god to požele, pa čak i da dobiju neku pomoć dok se ne snađu. Četvrto, diplome stečene u bilo kojoj zemlji EU važe i u svim drugim članicama, što uveliko olakšava život onima koji mijenjaju zemlju boravka i posao. Peto, mladim Evropljanima je omogućeno da aktivno učestvuju u političkim procesima i što je najvažnije kroz brojne programe koje Evropska unija kreira za mlade Evropa kontinuirano radi na njihovoj edukaciji, usavršavanju i pripremi za život. I šesto, sve ovo čeka i tebe, jednog dana... 

Evropska povelja o učešću mladih 

Jedan od najznačajnijih dokumenata koji promoviše punopravno učešće mladih u odlukama koje utiču na njihov život je Evropska povelja o učešću mladih u životu na lokalnom i regionalnom nivou. Riječ je o dokumentu koji su kreirali evropski stručnjaci u saradnji sa mladima. Ovaj dokument daje preporuke i lokalnim i regionalnim vlastima predlaže načine kako da podrže mlade i da im omoguće da budu aktivni građani. Povelja o učešću mladih je dokument Savjeta Evrope, evropske institucije čija je članica i Bosna i Hercegovina, što je obavezuje da usvojeni dokument poštuje i primjenjuje. Osim povelje o učešću mladih, značajno je još pomenuti i Evropsku povelju o informisanju mladih.    

Odnos EU prema mladima 

Omladinska politika je u Evropskoj uniji u nadležnosti zemalja članica, što znači da ne postoji evropski zajednički zakoni ili propisi u oblasti politike prema mladima. Međutim, to nije spriječilo institucije i zemlje Evropske unije da i po tom pitanju ostvare saradnju kako bi se neki srodni, opšti problemi mladih Evropljana zajednički rješavali. Osnov za saradnju zemalja članica po pitanju mladih bila je Bijela knjiga o mladima iz 2001. godine.  Radi se o dokumentu kojim su identifikovane prioritetne oblasti djelovanja: participacija, informisanje, volontiranje i kao posebna oblast, razumijevanje i znanje o mladima. Definisano je i to da je mladima, prije svega, potrebno više informacija o mogućnostima koje im se nude i participaciji. Nakon identifikacije problema i zajedničkih ciljeva, nastali su novi programi, mjere, dokumenti, resursi, mreže za podršku mladima u EU. 

Dijalog sa mladima 

Da bi razvijali aktivno građanstvo kod mladih ljudi, predstavnici institucija Evropske unije su ustanovili redovne susrete sa mladima. Cilj im je bio da mlade ljude uključe u debate i rasprave koje prate kreiranje javnih politika, pa su odlučili obje strane obavezati kontinuranim dijalozima, jer sasvim izvjesno ad hoc sastancima ne bi mnogo promijenili situaciju. E sad zamisli, kako bi bilo cool da se ustaljena praksa održavanja redovnih sastanka sa mladima počne primjenjivati i u našoj zemlji, pa da te kao aktivnog omladinca ministri, premijeri i predsjednici počnu pozivati na sastanke!   

Programi za mlade 

Da brine o mladima Evropska unija je dokazala uspostavljanjem različitih instrumenata čiji rad doprinosi boljem razumijevanju omladinske problematike. Rade se redovne studije i istraživanja o položaju mladih, finansiraju se istraživački projekti o mladima, te se kreiraju različite mreže i instituti za podršku omladinskih radnika, mladih, nevladinih organizacija, kreatora omladinskih politika. Osim navedenog, kreirani su i brojni programi namijenjeni studentima i učenicima, kao i za ovu rubriku najznačajniji program namijenjen mladima širom Evrope, a to je program “Mladi u akciji“.  

Mladi u akciji (Youth in Action) 

“Mladi u akciji“ je program koji su Evropska komisija, Evropski parlament i zemlje članice kreirale za mlade od 13 do 30 godina u cilju promocije aktivnog građanstva, solidarnosti i tolerancije među mladima u Evropi, kao i njihovog uključivanja u oblikovanje budućnosti Evropske unije. Program “Mladi u akciji“ je namijenjen svima! On promoviše mobilnost unutar granica EU, neformalno obrazovanje i međukulturalni dijalog, te uključivanje svih mladih ljudi bez obzira na njihovo obrazovanje, socijalni položaj ili kulturu iz koje dolaze. Program “Mladi u akciji“ je kreiran na osnovu iskustava i evaluacije prethodnih programa “Mladi za Evropu“ (1989 – 1999), “Mladi“ (2000 – 2006) i Evropskog volonterskog servisa. Sa ukupnim budžetom od 885.000.000 €, Program podržava širok spektar aktivnosti mladih ljudi kroz pet svojih programskih akcija. 

Šta su opšti ciljevi Programa?   

Opšti ciljevi programa “Mladi u akciji“ su:·          promovisati aktivno učešće mladih i njihovo evropsko građanstvo;·          razvijati solidarnosti i tolerancije među mladima u cilju jačanja socijalne kohezije u Evropskoj uniji;·          ojačati obostrano razumijevanje među mladima u različitim zemljama;·          omogućiti razvoj kvalitetnog sistema podrške omladinskim aktivnostima i organizacijama;·          promovisati saradnju u području omladinskog rada na nivou Evrope. 

Šta su pripriteti Programa? 

Osim opštih ciljeva, program “Mladi u akciji“ ima i svoje prioritete, a to su:   

• Evropsko državljansktvo – Cilj Programa je da mlade osvijesti da su evropski državljani, te da razmišljaju o evropskim temama i vrijednostima, kao i o budućnosti Evropske unije.  
• Participacija mladih – Glavni zadatak Programa je da omogući učešće mladih u demokratskom životu i to kroz tri smjera djelovanja na području participacije i informisanja: povećati učešće mladih u životu njihovih zajednica, povećati učešće mladih u sistemu predstavničkih demokratija i pružiti veću podršku različitim oblicima učenja o tome kako učestvovati i biti aktivan. 
• Kulturna raznolikost – Program putem zajedničkih aktivnosti mladih iz različitih kultura, etničkih i vjerskih zajednica razvija njihovo međukulturalno učenje, te se na taj način bori protiv rasizma i ksenofobije. 
• Uključivanje mladih sa umanjenim mogućnostima – Kroz Program je razvijena posebna strategija koja omogućava uključivanje mladih sa umanjenim mogućnostima, posebno onih iz nerazvijenih socijalno-ekonomskih, kulturnih ili geografskih sredina, ili mladih sa posebnim potrebama. 

Struktura programa “Mladi u akciji“ 

Program je podijeljen u nekoliko dijelova, odnosno programskih akcija koje se tako i nazivaju, dakle, Akcija 1, Akcija 2 itd.

• Akcija 1 – Mladi za Evropu podržava aktivno građanstvo mladih ljudi, participaciju mladih i kreativnost kroz razmjene mladih, omladinske inicijative i projekte za učešće mladih u demokratiji.
• Akcija 2 - Evropski volonterski servis omogućava mladim ljudima da individualno ili grupno provedu izvjesno vrijeme volontirajući unutar i van Evropske unije.
• Akcija 3 – Mladi u svijetu je programska akcija koja promoviše razmjene među mladima i omladinskim organizacijama širom svijeta.   
• Akcija 4 – Sistem podrške mladima obuhvata različite mjere podrške omladinskim radnicima i organizacijama, s ciljem poboljšanja kvaliteta njihovih aktivnosti.     
• Akcija 5 – Podrška evropskoj saradnji u oblasti omladinskog djelovanja podržava organizovanje strukturalnog dijaloga između različitih aktera u oblasti mladih. 

Ko su korisnici Programa? 

Korisnici Programa su mladi iz zemalja članica Evropske unije, zemalja sa kojima EU ima uspostavljene određene odnose i partnerske zemlje evropskog kontinenta i svijeta. Upravo iz razloga što sve programske akcije nisu namijenjene svim korisnicima, trebaš razlikovati akcije koje su za mlade programskih zemalja i za mlade partnerskih zemalja. Bosna i Hercegovina je u grupi partnerskih zemalja Jugoistočne Evrope,  dok još postoje partnerske zemlje Istočne Evrope i Kavkaza i partnerske zemlje Mediterana. 

U kojim Akcijama mogu učestvovati mladi iz BiH? 

Mladi iz Bosne i Hercegovine mogu učestvovati u Akciji 2 – Evropski volonterski servis i Akciji 3 – Mladi u svijetu. S obzirom da BiH nema državnu agenciju za programe EU, omladinske ogranizacije koje apliciraju za podršku programa “Mladi u akciji“ projekat šalju direktno Izvršnoj agenciji, odnosno Evropskoj komisiji.  

Evropski volonterski servis (European Voluntary Service - EVS)

Evropski volonterski servis je akcija koja pruža priliku mladim ljudima da provedu od 2 do 12 mjeseci u nekoj drugoj zemlji, učestvujući u neprofitnim, volonterskim aktivnostima. Za uzvrat korisnici ovog programa, dakle volonteri, usvajaju znanje i stiču iskustva koja su značajna za njihov budući lični i profesionalni razvoj. Donja starosna granica za korisnike je 18 (izuzeci su 16-17), a gornja 30 godina.  Ako zadovoljavaš starosne uslove, a želiš provesti par mjeseci volontirajući u nekoj organizaciji koja se bavi vidom omladinskog rada koji te zanima, javi se nekoj od lokalnih organizacija ili lokalnom volonterskom servisu, ako postoji, da ti pomognu u apliciranju i odabiru akreditovane organizacije koja će te “ugostiti“. U okviru ovog aranžmana putna karta, hrana i smještaj su ti plaćeni, tvoje je samo da se spakuješ i iskoristiš priliku koju si ugrabio/la! 

Mladi u svijetu  

Akcija “Mladi u svijetu“ daje podršku projektima koji se realizuju u saradnji sa partnerskim zemljama kroz razmjenu mladih i onih koji su aktivni u omaldinskom radu, ili omladinskim organizacijama, kao i podršku za razvoj partnerstava i mreža omladinskih organizacija. U okviru ove programske akcije moguće je dobiti podršku i za projekte koji se realizuju kroz saradnju sa organizacijama iz drugih dijelova svijeta. Korisnici su mladi od 13 do 25 godina (26-30 su izuzeci) i omladinski lideri. Susreti mladih i omladinske razmjene koje se organizuju kroz podršku Programa traju od 6 do 21 dan i uključuju od 16 do 60 mladih po događaju. Kroz podršku Programa organizator dobija sredstva za 70% putnih troškova, fiksne troškove za pripremu učesnika, programske troškove, smještaj i ishranu. Akcija još podržava projekte praktičnog učenja (Job-Shadowing), aktivnosti izgradnje partnerstava, seminare, studijske posjete. 

Kako se informisati o Programu? 

Potpune i ažurirane informacije o pravilima učestvovanja, finansiranja i prijavne obrasce za program “Mladi u akciji“ možeš pronaći na internet stranici Evropske komisije http://europa.eu.int/comm/youth/. Mladima iz zemalja članica EU omogućeno je da se o Programu dodatno informišu ili traže podršku kod nacionalnih agencija kod kojih ujedno apliciraju za podršku projektima.  S obzirom da su korisnici Programa i mladi koji žive izvan Evropske unije, dakle, u zemljama u kojima ne postoje državne agencije za program “Mladi u akciji“, kreiran je sistem podrške i za mlade iz partnerskih zemalja. Riječ je o SALTO (Support and Advanced Learning and Training Opportunities) regionalnim resursnim centrima koji nude treninge i informacije omladinskim organizacijama. Ovi centri ujedno promovišu program “Mladi u akciji“ u zemljama izvan EU i povećavaju mogućnosti pristupa Programu. U cilju što veće promocije programa “Mladi u akciji“, Resusrni centri su ovlastili pojedine omladinske organizacije da preuzmu funkciju kontakt tačke Programa, te je u skladu s tim SALTO resursni centar za Jugoistočnu Evropu odredio da u Bosni i Hercegovini kontakt tačke budu omladinska organizacija “Zdravo da ste“ iz Banja Luke i “IPAK mladost gradi budućnost“ iz Tuzle. 

Informisanje mladih u Evropi 

Za mlade koji žive u zemljama članicama EU uspostavljen je Eurodesk, evropska mreža za informisanje mladih i onih koji rade sa mladima o svim mogućnostima koje im se nude kroz evropski sistem obrazovanja, rad sa mladima i uključivanje u evropske procese.  Osim toga, za mlade postoje još brojni servisi, info centri, info tačke unutar lokalnih zajednica, škola, omladinskih klubova koji nude mladima lak pristup informacijama. A da ne spominjemo brojne intrnet stranice, magazine, tv i radio emisije, pa čak i omladinske tv stanice koje se trude da mladima ponude kvalitetne i korisne informacije o studentskim razmjenama, putovanjima, stipendijama i sl. S obzirom da je Evropa informisanost mladih definisala kao jedan od problema koji direktno utiče na njihovu pasivnost, uspostavljen je cijeli sistem kako bi mladi ljudi bili informisani o svim mogućnostima koje postoje. Na nivou Evrope postoji i krovna organiazcija, Evropska agencija za informisanje i savjetovanje mladih (European Youth Information and Counselling Agency – ERYICA), koja, između ostalog, obezbjeđuje standarde kvaliteta informisanja mladih.  A sve ti ovo govorimo da bi te podstakli da pokreneš slične stvari za mlade u našoj zemlji ili da za početak zajedno sa njima zagovaraš uspostavljanje jedne jednako kvalitetne mreže za informisanje mladih u Republici Srpskoj, odnosno Bosni i Hercegovini.