šta je omladinski aktivizam l šta je neformalna grupa, a šta nevladina organizacija l zašto osnovati nevladinu organizaciju l kako se osniva omladinska organizacija l šta je sve potrebno da bi se osnovala i registrovala omladinska organizacija l ko mogu biti članovi organizacije i ko se može baviti mladima l upravljački organi omladinske organizacije l statut omladinske organizacije l gdje se vrsi registracija l čime se mogu baviti omladinske organizacije l vrste organizacija za mlade l savjet učenika l studentski savezi i unija republike srpske l studentski parlament

Šta je omladinski aktivizam? 

Omladinski aktivizam oslikava spremnost mladih da se aktivno uključe u organizovani vid djelovanja koje dovodi do promjena u društvu. Širom svijeta mladi ljudi su kao kreatori, zagovarači i ključni akteri učestvovali u pokretima za zaštitu životne sredine, kampanjama koje podržavaju ili osuđuju legalizaciju abortusa, pokretima koji se bore protiv rasizma, homofobije, ksenofobije ili drugih bolesti modernog društva. U Bosni i Hercegovini mladi se danas kroz omladinski aktivizam bore za prava manjina, ravnopravnost polova, ravnopravno učešće mladih u odlučivanju, zastupaju marginalizovane grupe i rade na tome da Bosna i Hercegovina bude pravednije društvo u kojem svi imaju jednake mogućnosti. Nakon izvjesnog perioda aktivnog učešća u nevladinom sektoru primjetićeš da postoji više formi omladinkog aktivizma. Jedan od oblika aktivizma mladih se ogleda kroz njihovo učešće u društvenom aktivizmu, tj. kroz podršku mladih organizacijama i projektima koje organizuju i vode odrasli. Zatim, sve prisutniji vid omladinskog aktivizma je angažman mladih unutar organizacija koje profesionalno vode odrasli, ali čiji se rad zasniva na aktivnostima koje realizuju mladi, npr. vršnjačka edukacija u okviru koje mladi obrazuju mlade i sl. I treći, ujedno najzastupljeniji vid omladinskog aktivizma je organizovanje mladih unutar omladinskih organizacija kojima upravljaju isključivo mladi ljudi.  

Šta je neformalna grupa građana, a šta nevladina organizacija? 

Neformalna grupa nastaje spontano, a formiraju je članovi grupe koji kroz prisnu međusobnu komunikaciju utvrde da imaju ista uvjerenja, interesovanja i težnje. Okupljeni oko nekog slobodno izabranog cilja, članovi počnu nastupati kao grupa koja nema formalnu strukturu, norme ponašanja niti podijeljene formalizovane uloge među članovima. Nefomalne grupe su po prirodi stvari otvorene za nove članove kao i promjene u strukturi. Za razliku od neformalne grupe, omladinska organizacija ima jasnu strukturu, definisan program rada i programske ciljeve, te ima status pravnog lica.  

Zašto osnovati nevladinu organizaciju? 

Iako se može djelovati u okviru neformalne grupe ili ideje može zastupati pojedinac, preporučujemo ti da osnuješ “vlastitu“ omladinsku organizaciju, jer je tako lakše tražiti finansijsku pomoć, organizovati planirane aktivnosti i sl. Dakle, da bi organizacija dobila status pravnog lica ona mora biti registrovana, zatim mora imati račun u banci, pečat i ovlašteno lice koje je zastupa. 

 Kako se osniva omladinska organizacija?

 Zakon o omladinskom organizovanju ti je dao recept na osnovu kojeg ćeš pripremiti sve što je potrebno da bi uspješno osnovao/la i registrovao/la omladinsku organizaciju kao udruženje građana. U nastavku poglavlja ćemo ti dati step by step pregled svih aktivnosti koje te čekaju! Možda ti se procedura učini komlikovana, ali imaj na umu da su je mnogi prošli i da se isplati! 

Šta je sve potrebno da bi se osnovala i registrovala omladinska organizacija? 

Omladinske organizacije se mogu osnovati kao klubovi, centri, društva i sl., pod uslovom da u članstvu imaju najmanje dvije trećine omladine. Krenimo od početka, da vidimo šta je potrebno za registraciju. Prije svega, potrebne su tri punoljetne osobe, osnivači omladinske organizacije. Potom osnivački akt koji sadrži ime, adresu, naziv i sjedište organizacije, definisane ciljeve, ime i prezime lica ovlaštenog za zastupanje omladinske organizacije i usvojen statut omladinske organizacije, dokument u kojem govorite o ciljevima, strukturi, aktivnostima. Spisak osnivača i članova upravnih organa, tj. Skupštine i Upravnog odbora se popunjava u posebnom obrascu. Imena i adrese osoba ovlaštenih za zastupanje organizacije te zapisnik sa sjednice Osnivačke skupštine u kojem su navedeni prisutni sa osnivačkog skupa, šta su ciljevi vaše organizacije, ko su osobe izabrane da vode organizaciju kao i da jednoglasno prihvatate statut koji je u prilogu tog zapisnika. 

Ko mogu biti članovi organizacije i ko se može “baviti“ mladima?

 Članovi omladinske organizacije mogu biti osnivači, omladina, stručnjaci u radu sa omladinom i ostala lica koja se dobrovoljno učlane, u skladu sa statutom organizacije. Maloljetna lica takođe mogu biti članovi omladinske organizacije i učestvovati u radu ako se poštuju njihova osnovna ljudska prava i ako se zaštite od manipulacije i zloupotrebe.  Iako u Zakonu o omladinskom organizovanju ne postoji osnova za sljedeću podjelu, organizacije bi generalno, kao što se to radi u nekim zemljama, na osnovu njihove starosne strukture i osoblja angažovanog na rješavanju problema mladih mogli podijeliti na organizacije mladih i organizacije za mlade. Nadamo se da praviš razliku između ove dvije podvrste, jer je u drugom slučaju riječ o profesionalnim organizacijama čije stručno osoblje organizuje i vodi različite servise i programe za mlade. Nije nužno da budete mladi da biste se bavili pitanjima mladih; neke osobe će ostvariti pravo na penziju profesionalno se baveći mladima i njihovim problemima unutar nevladinog sektora. 

Upravljački organi omladinske nevladine organizacije

 Omladinska organizacija kao registrovano udruženje mora imati skupštinu koju čine svi članovi organizacije koji njome upravljaju, a može imati i upravni odbor koji najčešće ima 5, 7, 9... članova koji upravljaju organizacijom. Skupština je najviši organ upravljanja omladinske organizacije. Ona donosi statut, odlučuje o važnim promjenama, bira i razrješava članove izvršnih organa, razmatra i usvaja izvještaj o radu i finansijskom poslovanju. Obično, svi članovi organizacije koji čine skupštinu imaju jednako pravo glasa, osim ako to statutom nije definisano drugačije, što sve skupa omogućava ravnopravno učešće svih članova u odlučivanju. Skupština omladinske organizacije zasjeda najmanje jednom godišnje, a može i više puta, ako za to ima potrebe.  

Statut omladinske organizacije

 Statut je opšti akt omladinske organizacije. On sadrži odredbe o nazivu i sjedištu, ciljevima, sticanju i prestanku članstva, pravima i obavezama članova, organima i načinu njihovog izbora, načinu sazivanja skupštine, načinu donošenja odluka i načinu njihovog ovjeravanja, zastupanju, rješavanju spora unutar organizacije, dobrovoljnom prestanku i postupanju sa imovinom u tom slučaju, području djelovanja i drugim pitanjima, koja su određena zakonom. Ako nemaš iskustva u pravnim poslovima, najbolje je da ti u pisanju statuta pomogne advokat koji će, vjerovatno, za taj posao tražiti skromnu naknadu, ili neko od starijih aktivista koji su već prošli iste procedure i znaju kako se to radi.  Osim statuta, organizacija može imati pravilnike i druge opšte akte koji moraju biti saglasni sa statutom, a svi skupa sa osnivačkim aktom i zakonima.  

Gdje se vrši registracija?

 Lokalne omladinske organizacije kao i lokalni omladinski savjeti stiču svojstvo pravnog lica upisom u registar koji vodi osnovni sud u sjedištu okružnog suda na čijem području omladinska organizacija ima sjedište. Sudovi kod kojih se može registrovati udruženje u Republici Srpskoj se nalaze u Banja Luci, Doboju, Bijeljini, Trebinju, i Istočnom Sarajevu . Što se tiče upisa u omladinski registar koji vodi Ministartsvo za porodicu, omladinu i sport Republike Srpske, on se vrši na osnovu prijave za upis koju podnosi ovlašteno lice omladinske organizacije prilažući: 

• osnivački akt ili ugovor o udruživanju;
• statut;
• spisak lica koja su ovlaštena za zastupanje;
• listu osnivača;
• programske ciljeve;
• rješenje o upisu u sudski registar. 

NAPOMENA: Sve gore nabrojane dokumente je potrebno dostaviti u 5 istovjetnih primjeraka i uplatiti taksu u iznosu od 300 KM. Prijavu za upis omladinske organizacije u registar možeš “skinuti“ sa internet stranice www.vladars.net  

 Čime se mogu baviti nevladine organizacije? 

Zavisno od stvarnih potreba i intersa mladih ljudi u mjestu gdje živiš, ti i tvoji prijatelji kao osnivači omladinske organizacije i mladi koje ćete okupiti kroz svoje aktivnosti možete:   

• organizovati volonterske ekološke akcije ili kampove (čišćenje vašeg naselja, uređenje parkova i javnih zelenih površina, postavljanje kanti za đubre i sl.); 
• organizovati kulturne omladinske manifestacije (koncerti, pozorišne predstave, izložbe fotografija, umjetničkih slika i skulptura, performansi i sl.);
• edukovati mlade kroz radionice, treninge i seminare (o omladinskom aktivizmu, pisanju projekata, ljudskim pravima, narkomaniji, HIV/AIDS-u, seksualnom i reproduktivnom zdravlju, ekologiji i zaštiti životne sredine, komunikaciji sa medijima i sl.);-zastupati prava, interese i zahtjeve mladih pred nadležnim institucijama (vršnjaci iz “kraja“, srednjoškolci, studenti, mladi sa posebnim potrebama i dr.);organizovati sportske manifestacije za mlade (turniri, takmičenja, studentske sportske igre, sportke igre za djecu i mlade sa invaliditetom itd.);  
• baviti se omladinskim turizmom i mobilnošću mladih (putovanja za mlade, hosteli, povlastice u međunarodnom saobraćaju za mlade i sl.);
• razvijati omladinsko preduzetništvo i preduzetničke vještine kod mladih (treninzi, poslovni inkubator i dr.);
• lobirati i zagovarati promjene (sastanci sa vlastima, okrugli stolovi, javne rasprave i diskusije o pitanjima mladih, nastupi u medijima, zagovaračke kampanje i sl.);
• organizovati ulične akcije, proteste, demonstracije, bojkote (protiv loše vlasti, loših propisa i odluka koje otežavaju položaj mladih, uslove i cijenu školovanja i sl.);
• organizovati humanitarne akcije (humanitarni koncerti ili prodaja razglednica, majica ili rukotvorina s ciljem da se prikupe sredstva za pomoć ugroženim kategorijama stanovništva ili pojedincima i sl.);
• sprovoditi istraživanja o položaju i potrebama mladih (da li žele da se u naselju gradi tržni ili omladinski centar, kako provode slobodno vrijeme, da li se osjećaju bezbijedno i sl.);
• baviti se informisanjem mladih (radijske i tv emisije, specijalizovane veb stranice ili blogovi, magazini za mlade, brošure, flajeri i sl.);
• organizovati susrete mladih (tematski, godišnji, međunarodni i sl.). Mnoooogo je još toga što smo izostavili, spisak je dug, a mi nemamo toliko prostora niti vremena da ti nabrojimo sve mogućnosti! 

Vrste organizacija za mlade 

Iako ne postoji jasna klasifikacija organizacija mladih više je razloga zbog kojih trebaš znati da postoje: 

• omladinske organizacije (organizacije mladih formirane na osnovu Zakona o omladinskom organizovanju); 
• organizacije studenata (udruženja bazirana na članstvu, formirana na osnovu Zakona o udruženjima i fondacijama ili Zakona o visokom obrazovanju);-savjeti učenika (postoje u svim srednjim školama RS, formiraju se na osnovu Zakona o srednjim školama);
• podmlaci političkih partija (neformalne grupe mladih unutar stranaka, definišu se statutom). 

Zajedničko im je da su u osnovi omladinske i da djeluju za mlade. Ipak, sve one imaju posebnu ulogu i često se formiraju i djeluju na osnovu različitih zakona ili podzakonskih akata, imaju različite programe i način finansiranja.  Možda je za rad tvoje organizacije važnija podjela omladinskih organizacija po oblasti djelovanja. Omladinske organizacije se uglavnom odlučuju djelovati unutar jedne oblasti omladinskog rada, pa se jedne bave kulturom, druge zaštitom životne sredine, treće volonterizmom i razmjenom studenata itd. Na ovaj način omladinske organizacije se lakše udružuju oko zajedničkih interesa, te mogu sarađivati na sličnim projektima, razmjenjivati iskustva i pomagati jedna drugoj. Poštujući isti princip, omladinske organizacije se udružuju u republičke, tj krovne organizacije izviđača, studenata, učenika itd.  

Savjet učenika 

Savjet učenika je zvanično tijelo srednjoškolaca jedne škole. Ovo tijelo zastupa interese svih srednjoškolaca i omogućava svim učenicima da se lično ili preko izabranog predstavnika uključi u rješavanje problema srednjoškolske populacije. 

Studentski savezi i Studentska unija Republike Srpske 

Savezi studenata i Studentska unija Republike Srpske su nevladine organizacije koje primarno štite interese studenata. Studentski savez okuplja studente unutar fakulteta na kojem se osniva, ali i van njega, te ih tako zastupa u rješavanju pitanja “lokalnog“ karaktera, ali i pitanja od većeg značaja. Savezi studenata su organizacije mladih koje se formiraju na osnovu Zakona o udruženjima i fondacijama, djeluju kao pravna lica i nezavisne su od univerziteta. 

Studentski parlament 

Na osnovu Zakona o visokom obrazovanju i Statuta Univerziteta u Banja Luci i Statuta Univerziteta u Istočnom Sarajevu studenti oba grada su formirali studentska predstavnička tijela koja su sastavni dio univerziteta i jedini legitimni predstavnici studentske populacije u Srpskoj. Iako je u predhodnom naslovu bilo govora o studentskim savezima i Studentskoj uniji RS, vremenom će nadležnosti ovih organizacija prelaziti na Studentske parlamente i novu krovnu studentsku organizaciju Srpske kako se aktivnosti ne bi preklapale i kako bi mreža studentskih organizacija postala funkcionalna.