preporuke opštinama i gradovima l šta je lokalna politika prema mladima l ko su akteri lokalne omladinske politike l ko je ko u lokalnoj izvršnoj vlasti l kako komunicirati sa vlastima l stručni saradnik za pitanja mladih l komisija za mlade l savjetodavni odbor mladih l savjet mladih ili omladinski savjet l parlament mladih l budžeti za mlade na lokalnom nivou l mala bara, puno krokodila

Preporuke opštinama i gradovima

Omladinska politika Republike Srpske opštinama i gradovima daje preporuku da poštuju Zakon o omladinskom organizovanju, te ih podsjeća da je njihova zakonska obaveza da donesu petogodišnje ili jednogodišnje operativne planove Omladinske politike. Nažalost, još uvijek nemaju sve opštine i gradovi u Republici Srpskoj definisanu politiku prema mladima, mjere i mehanizme za poboljšanje njihovog položaja. Na njima je da uz planiranje lokalne omladinske politike obezbijede i mehanizme za učešće mladih: 

• formiranjem Omladinskih savjeta, asocijacija mladih i nevladinih   organizacija na lokalnom  nivou;

• zapošljavanjem lica u organima lokalne samouprave koja će raditi na  realizaciji  Omladinske politike;

• formiranjem upravljačkih komiteta, organa lokalne uprave koji uključuju predstavnike različitih odjeljenja u lokalnoj upravi i predstavnike Omladinskog savjeta;

• formiranjem komisija za mlade, skupštinskih komisija u kojima učestvuju mladi.

Lokalna omladinska politika nije samo program razvoja omladinskih organizacija. Ona mora da obuhvati cjelokupnu populaciju mladih, što znači da su obuhvaćeni mladi različitih starosnih grupa, interesovanja, navika i potreba.

Omladinska politika treba da se bazira na evropskoj praksi i standardima. Potrebno je u njenom planiranju i primjeni podržavati odredbe Evropske povelje o učešću mladih u životu na lokalnom i regionalnom nivou, što je izvjesna garancija da će i opština u kojoj živiš sve više ličiti na modernu evropsku lokalnu samoupravu koja pruža mogućnosti mladim ljudima.

Šta je lokalna politika prema mladima?

Do sada smo ti pokušali prikazati da se omladinske politike u Republici Srpskoj donose na različitim nivoima vlasti, republičkom i lokalnom (gradskom i opštinskom). Lokalna omladinska politika je sistemski uređen odnos jedne lokalne samouprave prema mladima. Ciljevi su isti, samo se nivoi vlasti koji je usvajaju i realizuju razlikuju. Ono što je najvažnije jeste da oni koji kreiraju lokalnu politiku vode računa o postojanju dva bitna elementa, a to su: akteri lokalne politike i instrumenti lokalne politike prema mladima. 

Ko su akteri lokalne omladinske politike?

Osim tebe i par tvojih drugara koji ste odlučili biti aktivni i uraditi nešto korisno, na području lokalne samouprave djeluju i drugi akteri koji su jednako bitni za kreiranje i realizaciju lokalne omladinske politike. Dakle, važno je da znaš da je tu, prije svega, lokalna izvršna vlast koju predstavljaju načelnik i stručni saradnik za mlade, skupština opštine unutar koje djeluje odbor ili komisija za mlade, upravljački komitet ili neko međusektoralno tijelo za mlade, a potom i neka od tijela u kojima ćeš naći mnogo više lica koja su tvoje starosne dobi, a to su savjetodavni odbor mladih, parlament mladih, savjet mladih, omladinske organizacije i sl.

Naravno, ukoliko u opštini u kojoj živiš možeš identifikovati imenom i prezimenom sve gore navedene aktere, utoliko će ti biti lakše. Prije svega, zato što su vlasti već uradile mnogo da bi pomogle mladima i omogućile im da učestvuju u donošenju odluka na lokalnom nivou. Ukoliko još uvijek u opštini nema tete ili čike kojima je u opisu posla da se bave pitanjima mladih i pomognu tebi i tvojim drugarima da budete aktivni, možeš slobodno opštini u kojoj živiš dati sljedeću dijagnozu: “izraženi nemar lokalnih vlasti prema mladima“! Ali i za to ima lijeka, a to si ti i pojedinci kao ti čije inicijative i stalni pritisci “pomažu“ lijenim i zaboravnim vlastima da izvrše svoje Zakonom o omladinskom organizovanju definisane obaveze.

Načelnik, zamjenik, savjetnik.... Ko je ko u lokalnoj izvršnoj vlasti?

Kada se opredijeliš za društveni aktivizam i kreneš tražiti podršku za svoj projekat trebaš znati da ćeš morati pokucati na mnooogo vrata i uložiti puuuno truda da druge ubijediš da baš tvoja ideja zaslužuje pažnju i pomoć. Ne moramo ti govoriti da ćeš sebi posao olakšati ako se već unaprijed pripremiš i informišeš ko sjedi iza vrata na koja planiraš pokucati.

Često o mnogim pitanjima odlučuje prvi čovjek opštine, dakle, načelnik. Ako ti je nepoznato ime i preziime lica koje obavlja funkciju načelnika opštine u kojoj živiš, onda brže-bolje na internet pa pronađi web adresu opštine i podatke koji ti trebaju. Danas manje-više skoro sve opštine imaju vlastite internet prezentacije na kojima se mogu naći osnovne informacije koje će ti trebati. U slučaju da ti načelnik nije blizak rođak ili prijatelj tvojih roditelja, te da ne možeš upasti u kabinet bez najave, predlažemo ti da se obratiš jednim zvaničnim dopisom u kojem ćeš ljubazno zamoliti da ti načelnik ponudi termin za sastanak na kojem ćeš prezentovati svoju projektnu ideju. U kabinetu načelnika često sjede i razni zamjenici i savjetnici načelnika koji ti mogu biti saveznici i pomoći da dobiješ odgovor na svoj dopis što prije ili se mogu založiti da tvoje ideje budu što prihvatljivije načelniku.

Kako komunicirati sa vlastima?

Naziv omladinske nevladine organizacije,

grupe ili pojedinca                                                                                                                                                                                                              

Opština XX

n/r Načelniku opštine, (ime i prezime)

Grad, datum

PREDMET: Molba za sastanak

Poštovani/a,

XX je novoosnovana omladinska organizacija koja okuplja mlade sa prostora opštine, s ciljem povećanja njihovog učešća u zajednici i poboljšanja njihovog položaja...

Ovom prilikom Vas molimo da nam omogućite susret na kojem bismo Vam prezentovali naše dosadašnje aktivnosti na pripremi projekta kojim želimo napušteni opštinski objekat preurediti u centar za mlade...

Uzimajući u obzir zahtjevnu dinamiku Vašeg rada, predlažemo da mjesto sastanka bude Vaš kabinet, a ako to dozvoljavaju Vaše unaprijed preuzete obaveze, predlažemo da sastanak održimo u srijedu, 05.05.2008. godine u terminu koji nam ponudite.

Iskreno se nadamo da ćete prepoznati značaj koji bi jedan ovakav objekat imao za mlade, s obzirom da ne postoji adekvatan prostor u kojem bi provodili svoje slobodno vrijeme, te Vam se unaprijed zahvaljujemo na podršci.

Srdačno,

(potpis)

Ime i prezime, funkcija potpisnika

kontakt telefon

Stručni saradnik za pitanja mladih

Kontakt sa lokalnim vlastima mnogo ćeš lakše ostvariti ako u zgradi opštine radi stručni saradnik za pitanja mladih. Iako to Zakon o omladinskom organizovanju nalaže svim opštinama u Republici Srpskoj, samo su neke lokalne samouprave kroz statut ili pravilnik o unutrašnjoj organizaciji definisale poziciju, tj. mjesto unutar uprave za pitanja mladih.

U zavisnosti od veličine opštine to mogu biti: stručni saradnik za pitanja mladih, referent za pitanja mladih ili stručni saradnik za druge oblasti i pitanja mladih. Dakle, to je lice u čijem je opisu posla da, prije svega, identifikuje probleme i potrebe mladih u lokalnoj zajednici, vodi proces kreiranja i sprovođenja politike prema mladima na lokalnom nivou, da obezbijedi širu saradnju svih subjekata bitnih za sprovođenje omladinske politike, da sarađuje sa drugim vladinim strukturama i što je najvažnije da sarađuje i ima redovnu komunikaciju sa omladinskim organizacijama, neformalnim grupama mladih i pojedincima.

Odabir saradnika za pitanja mladih vrši se putem konkursa, prema zahtjevima koje definiše služba ili sistematizacijom radnih mjesta unutar organizacije. Nezavisno od starosti i pola odabranog lica, presudna karakteristika koju teta ili čiko treba da imaju kada rade kao saradnici za pitanja mladih jeste entuzijazam za rješavanje problema mladih, bez odlaganja i odustajanja u slučaju kada se pojave prepreke; jednostavnije rečeno, treba da imaju stav “sve se može kad se hoće“.

Komisija za mlade

Sve bitne odluke za jednu opštinu kreiraju zajedno odbornici koji u skupštini opštine predstavljaju građane i načelnik sa opštinskom upravom. Unutar skupštine opštine djeluju posebna tijela – komisije za različita pitanja, a opštine koje imaju razvijene mehanizme omladinske politike imaju formirano i jedno posebno takvo radno tijelo za pitanja mladih, komisiju za mlade. Komisiju osim odbornika mogu još da čine i neki “vanjski“ članovi, predstavnici nevladinih organizacija, lokalni savjet mladih, savjet učenika i sl.

Uloga komisije za mlade je da unutar skupštine opštine preispita sve odluke koje se donose i njihov uticaj na mlade, tačnije, da brani i zastupa njihove interese. A tvoja uloga je da prije negoli se upustiš u vode aktivizma saznaš ko su članovi komisije za mlade, prikupiš njihove kontakte i upoznaš se s njima. Pitaš zašto! Pa da biste kroz vlastitu mrežu ti i tvoja organizacija mogli biti informisani o aktuelnostima koje mogu uticati na vaš rad, da biste uspostavili komunikaciju sa članovima jednog bitnog tijela za razvoj lokalne omladinske politike, da biste lakše lobirali, da bi neko vaše ideje mogao uvrstiti u dnevni red i zastupati ih na sjednicama skupštine opštine. Dovoljno razloga, zar ne?!

Savjetodavni odbor mladih

Ako već govorimo o lokalnim vlastima, njihovom odnosu prema mladima i načinu kako ga uređuju, evo još jednog zgodnog tijela koje nekolicina opština sa dobro razvijenom mrežom aktera i mehanizama politike prema mladima ima, a to je savjetodavni odbor mladih. Ovo tijelo formira Načelnik opštine a njegove osnovne aktivnosti su da savjetuje načelnika i opštinsku upravu, zagovara potrebe i bolji položaj mladih na području opštine, povezuje mlade i opštine sa drugim gradovima, definiše kriterije u radu fondova za mlade i sl.

Savjetodavni odbor obično čini 10 do 15 mladih osoba koje imaju iskustva u određenim područjima djelovanja, te se njihovo mišljenje, sugestije, savjeti visoko cijene. Iako rad u savjetodavnom odboru nije plaćen, dakle volonterski je, preporučujemo ti da, ako imaš iskustvo u nekoj mladima bitnoj oblasti, a tvoja opština je u procesu formiranja jednog ovakovog tijela, apliciraš za njegov sastav i to iz više razloga: savjetovanje drugih o stvarima u kojima ti imaš više iskustva je svakako priznanje koje ti je ukazano pozicijom savjetnika, potom je zgodno u ličnoj biografiji navesti da si sa tako malo godina savjetovao “glavnog šefa“ opštine u kojoj živiš. Ne zaboravi da je povezivanje sa mladima i sticanje novih poznanstava dobra strana svakog novog iskustva i da tvoje ideje mogu pomoći mladima kojima će poslije biti lakše da se razvijaju i pomažu zajednicu. 

Savjet mladih ili Omladinski savjet

Kao i u svakom drugom obliku organizovanja, tako i u omladinskom, jedna od korisnih preporuka je udruživanje pojedinačnih organizacija u veće ili krovne. Savjet mladih je složeni oblik organizovanja i predstavlja krovnu omladinsku organizaciju jedne opštine ili grada čiji je cilj da artikuliše interese mladih u lokalnoj zajednici, učestvuje u kreiranju lokalne politike prema mladima, realizuje konkretne projekte za mlade. Kao takav, savjet mladih objedinjuje sve omladinske organizacije sa područja jedne lokalne zajednice, uključujući i savjete učenika, a formira se na inicijativu omladinskih nevladinih organizacija, koje definišu zajedničke ciljeve, način rada, kriterije za članstvo i sl., ili odlukom skupštine opštine.

Savjet mladih je veoma bitna omladinska struktura, za koji lokalna vlast treba da obezbijedi osnovna sredstva za rad, te adekvatan prostor za rad i tehničku opremu. Tvoj zadatak je da u slučaju da u opštini u kojoj živiš još uvijek ne postoji savjet mladih dogovoriš sa liderima drugih omladinskih organizacija pokretanje inicijative za njegovo formiranje ili ako već postoji, da se kod njegovog osnivača informišeš o uslovima za pristup novih članova i svoju organizaciju uvedeš u savjet mladih.

Parlament mladih

Parlament mladih je zapravo simulacija rada lokalnog parlamenta, odnosno skupštine opštine, čiji odbornici odlučuju o svim bitnim pitanjima razvoja jedne zajednice. Upravo taj model se u nekim opštinama koristi da bi se mladi edukovali o radu lokalnog parlamenta i kroz konkretno iskustvo bolje razumjeli demokratske procese i modele za učešće u odlučivanju. Kao i stvarni odbornici u skupštini opštine, predstavnici u parlamentu mladih, takođe, imaju svoje konkretne zadatke, za svoje sjednice koriste salu skupštine opštine, imaju pravilnik o radu, radne grupe, a u dnevnom redu se nerijetko raspravlja o temama koje su aktuelne i na zasjedanjima njihovih starijih kolega. Ako je politika nešto o čemu maštaš i čime se želiš baviti u budućnosti, parlament mladih je iskustvo koje svakako ne smiješ propustiti!

Budžeti za mlade na lokalnom nivou

Svejedno gdje žive, u gradu ili na selu, vole sport ili se bave umjetnošću, vole putovati ili žele postati preduzetnici, lokalna omladinska politika treba da odgovori na različite potrebe mladih koji žive na području jedne opštine. Za to su potrebna i određena finansijska sredstva koja se moraju obezbijediti opštinskim, odnosno gradskim budžetom.

Ne tako mali broj opština u Republici Srpskoj kasni sa kreiranjem strategija za mlade, ali je ohrabrujuće da neke od njih već izdvajaju sredstva za omladinske projekte. Čak u nekim opštinama zbog slabo razvijenog omladinskog sektora ova sredstva ostaju neiskorištena! Upravo zato što nema ko da ih potroši ona se preusmjeravaju na neke druge projekte unutar zajednice, a ne na omladinske. Ako je u opštini u kojoj ti živiš takva ili slična situacija, evo idealne prilike za tebe i tvoje drugare da osnujete omladinsku organizaciju i postanete partner opštine, te taj novac potrošite realizujući projekte za mlade.

“Mala bara, puno krokodila“

U našem slučaju iz naslova, ovo je malo para, puno organizacija i projekata! U slučaju da živiš u opštini ili gradu u kojem se izdvajaju sredstva za mlade, ali da zbog velikog broja organizacija ili potreba ta sredstva nisu dovoljna, ti imaš zadatak da zajedno sa drugim omladincima tražiš povećanje opštinskog/gradskog budžeta za mlade. Kako? Već smo rekli da je neophodno upoznati se sa odbornicima, načelnicima pojedinih odjeljenja unutar lokalne samouprave, te procedurama u radu skupštine opštine. Najčešća greška koju organizacije prave jeste da ne učestvuju ili ne utiču na kreiranje opštinskog budžeta za narednu godinu. Ako se angažuješ na vrijeme, a to je već krajem ljetnih mjeseci, informišeš o terminima i prijedlozima za budžetske stavke, sigurno je da su šanse da projekat tvoje organizacije bude podržan u narednoj kalendarskoj godini veće.