zakon o omladinskom organizovanju rs l šta su ciljevi omladinskog organizovanja l osnovna jedinica za omladinski aktivizam l pravila igre l ko brine o mladima l ko i kako može osnovati omladinsku organizaciju l udruživanje omladinskih organizacija l lokalni i republički omladinski savjeti l registracija l finansiranje l donacije kompanija i privatnih lica l profit unutar neprofitnog sektora l imovina omladinske organizacije l objekti mlade l prava i obaveze l stručni rad i usavršavanje l omladinske manifestacije l međunarodna omladinska saradnja l informisanje mladih l kako do kvalitetnih informacija 

Zakon o omladinskom organizovanju Republike Srpske 

Zakon o omladinskom organizovanju Republike Srpske je prvi ove vrste u Bosni i Hercegovini i njime se utvrđuju opšti interesi i programi u oblasti omladine, način kako se osnivaju i udružuju omladinske organizacije, koje su to djelatnosti koje pokriva omladinski rad; definiše prava i obaveze pojedinaca i grupa okupljenih oko jedne omladinske organizacije, način kako se raspolaže imovinom jedne organizacije, te kako se finansira njen rad. Osim navedenog, Zakon predviđa i načine za stručni rad i usavršavanje mladih aktivista, organizovanje omladinskih manifestacija, međunarodnu saradnju sa omladinom iz drugih zemalja, informisanje mladih u Republici Srpskoj, kao i tijela za razvoj omladinske politike. 

Šta Zakon kaže o ciljevima omladinskog organizovanja? 

Ciljevi omladinskog organizovanja su: 

• uključivanje i obuhvatanje što većeg broja mladih kroz rad omadinskih organizacija;  
• podrška i promocija omladinskih aktivnosti; 
• zastupanje interesa i prava omladine; 
• promocija učešća mladih u procesu odlučivanja; 
• podsticanje sistemskog unapređenja i razvoja omladinskog organizovanja i omladinske politike uz aktivno učešće omladine. 

Jednostavnije rečeno, Zakon o omladinskom organizovanju je iscrtao područje za djelovanje, definisao aktere, te odredio pravila igre, odnosno omladinskog djelovanja kroz koje mladi pomažu sebi, svojim vršnjacima i široj zajednici. 

Omladinska organizacija – osnovna jedinica za omladinski aktivizam 

Osnovna jedinica za omladinski aktivizam je omladinska organizacija. Već smo ranije objasnili koje su to prednosti ako u zajednici nastupaš kao udruženje, odnosno omladinska organizacija i šta ti je potrebno za njeno osnivanje. Bitno je napomenuti da omladinska organizacija djeluje na principima dobrovoljnosti, demokratičnosti i poštivanju zakonskih propisa, a svojim radom doprinosi poboljšanju statusa mladih, uključivanju mladih u život društvene zajednice, kao i rješavanju problema mladih.  

Pravila igre  

• Rad organizacije je javan, a njeni ciljevi se usklađuju sa ustavnim poretkom i ne smiju biti usmjereni na njegovo podrivanje, raspirivanje nacionalne, rasne, vjerske i polne diskriminacije.  
• Omladinska organizacija se ne može uključivati, niti angažovati u predizbornoj kampanji bilo koje političke partije i kandidata, niti im pružati podršku.  
• Prilikom realizacije svojih programa i aktivnosti omladinska organizacija je dužna da obezbijedi punu bezbjednost i zaštitu prava i sloboda svim svojim članovima i korisnicima. 
• Omladinska organizacija je nezavisna i samostalno uređuje unutrašnje odnose i  donosi akta u skladu sa zakonom i međunarodnim standardima. 
• Svoja prava i obaveze u međunarodnoj omladinskoj saradnji omladinska organizacija ostvaruje samostalno ili preko udruženih omladinskih organizacija Republike Srpske i zajedničkih omladinskih organizacija Bosne i Hercegovine. 

Šta Zakon kaže, ko brine o mladima? 

  Da bi pokazala brigu o mladima i ostvarila taj opšti interes, jedna država bi trebala kreirati odgovarajuće zakone i dokumente kojima se stvaraju uslovi za omladinsko organizovanje i brigu o mladima. U ovom slučaju Republika Srpska, kao sastavni dio Bosne i Hercegovine, na nivou entiteta je usvojila Zakon o omladinskom organizovanju kojim se nalaže kreiranje Omladinske politike Republike Srpske, da bi se njome uredili osnovni ciljevi, pravci razvoja i zadaci u omladinskom sektoru, kao što su: vaspitanje mladih, njegovanje moralnih, estetskih, kulturnih i sportskih vrijednosti, razvijanje fizičkih i duhovnih vrijednosti ličnosti, svijesti o humanističkim vrijednostima, ličnoj i društvenoj odgovornosti, socijalno-zdravstvenoj zaštiti, zapošljavanju, ekologiji i drugim za mlade bitnim pitanjima. Omladinska politika se definiše na nivou Republike Srpske, grada i opštine za kratkoročni (godišnji) i srednjoročni (petogodišnji) period. 

Ko i kako može osnovati omladinsku organizaciju? 

Zakon o omladinskom organizovanju je jasno definisao uslove osnivanja omladinske organizacije, proceduru registrovanja, upravne organe koje omladinska organizacija može imati, kao i to ko mogu biti članovi omladinske organizacije. Da se ne ponavljamo, više informacija o ovim pitanjima možeš pronaći na portalu u oblasti omladinskog organizovanja. 

Udruživanje omladinskih organizacija 

Omladinske organizacije se mogu udruživati na različitim principima kao što su teritorijalni, strukovni, interesni i sl. Najveći broj omladinskih organizacija koje djeluju na području Republike Srpske su lokalnog tipa, dakle, djeluju na području jedne opštine ili grada. Osim lokalnih, postoje još i republičke omladinske organizacije koje ovaj status stiču na osnovu aktivnog djelovanja u najmanje deset opština Republike Srpske. Takođe, najmanje deset omladinskih organizacije se može udružiti u savez (uniju i sl.) koji će djelovati na području cijele RS, te imati status republičke omladinske organizacije. U bilo kom slučaju, republičke organizacije Ministarstvu za porodicu, omladinu i sport redovno dostavljaju dokaze o realizovanim aktivnostima i izvještaje o rezultatima kako bi sačuvale svoj status. 

Lokalni i republički omladinski savjeti 

Omladinske organizacije koje djeluju na području opštine ili grada mogu osnovati opštinski ili gradski omladinski savjet, dok se na republičkom nivou udruživanjem republičkih omladinskih organizacija osniva Omladinski savjet Republike Srpske. U slučaju Omladinskog savjeta RS koji postoji još od 2002. godine, sredstva za njegov rad se obezbjeđuju iz budžeta Republike Srpske u okviru sredstava kojima raspolaže Ministarstvo za porodicu, omladinu i sport, a može se finansirati i iz vlastitih sredstava obezbijeđenih u skladu sa zakonom, npr. organizovanjem kulturnih manifestacija, prodajom ulaznica, razglednica i sl. Omladinski savjet delegira svoje predstavnike u stručno-savjetodavna i radna tijela koje formira Narodna skupština Republike Srpske, Vlada RS ili Ministarstvo za porodicu, omladinu i sport, u cilju razvoja Omladinske politike. 

Registracija

 Lokalne i republičke omladinske organizacije, lokalni ili republički omladinski savjeti stiču svojstvo pravnog lica upisom u registar koji vodi osnovni sud u sjedištu okružnog suda na čijem području omladinska organizacija ima sjedište. 

 Finansiranje 

U osnovi omladinske organizacije se finansiraju iz budžeta Republike Srspke, grada, opštine, nekih drugih izvora ili prihoda koje omladinske organizacije ostvare. Iz pomenutih budžeta se uglavnom izdvaja dio sredstava za omladinski rad, te organizacije na osnovu jasno definisane procedure mogu aplicirati, tj., prijaviti svoje projekte. Što se tiče “drugih izvora“ finansiranja, Zakon o omladinskom organizovanju podrazumijeva prihode od članarine, poklona, javnih donacija, reklama na omladinskim manifestacijama, prodaje ulaznica, ustupanja televizijskih prava, prihoda koji se ostvaruju sopstvenim aktivnostima i prihoda od preduzeća ukoliko su osnivači.  Iako je sve manje međunarodnih organizacija koje finasijski podržavaju rad omladinskih organizacija, ne smiješ zaboraviti da ambasade pojedinih zemalja u BiH imaju svoje programe za mlade, te da i sa njima možeš ostvariti saradnju i obezbijediti podršku za rad svoje organizacije. I što je najvažnije, a o čemu će više riječi biti nešto kasnije, Evropska unija već duži niz godina izdvaja sredstva za mlade, rad omladinskih organizacija i saradnju sa mladima iz zemalja izvan EU; mnogi su probali, možeš i ti.  

Donacije kompanija i privatnih lica

 Iako ovaj oblik finansiranja nevladinih organizacija još uvijek nije ustaljena praksa u našoj zemlji, sve češće se privatne kompanije odlučuju na saradnju sa civilnim sektorom. Na ovaj način kompanije dokazuju svoju društvenu odgovornost i, u našem slučaju, brigu o mladima. Nemoj misliti da oni nemaju nikakvu korist od toga što će ti velikodušno ustupiti prostor da organizuješ nešto, kupiti računar i opremu za kancelariju ili uplatiti novac na račun organizacije. Za sredstava uložena u finansiranje rada omladinskih organizacija, pravna i fizička lica kao donatori ostvaruju određene olakšice, u skladu sa zakonom. Uz olakšice kod javnog sektora, za uzvrat omogući donatorima promociju njihovih proizvoda i usluga, uputi im javnu zahvalnicu na saradnji ili jednu hard copy verziju okači u holu njihove zgrade. Kada je riječ o odabiru kompanija i brendova sa kojima ćeš ostvariti saradnju, vodi računa da se poslovna politika onih koji najviše novca zarađuju ne uklapa sa osnovnim moralnim načelima rada sa i za mlade, te tako ne možeš promovisati kompanije koje prodaju pivo, alkohol ili cigarete!  Osim toga, u svijetu se odavno organizacije finansiraju privatnim novcem, tj. parama jaaaako bogatih ljudi koji podržavaju projekte organizacija za zaštitu životne sredine, životinja, projekte edukacije mladih ili cjeloživotnog učenja i sl. Tvoje je da ovu ideju promovišeš i vremenom će se i kod nas pojaviti ovakvi dobrotvori; možda će uplate u početku biti simbolične, ali će vremenom i ovaj način finansiranja postajati sve zastupljeniji i značajniji.   

Profit unutar neprofitnog sektora 

Ukoliko je tvoja organizacija imala sreće, te u toku godine ostvarila veći prihod od rashoda, tj. zaradila više nego što je potrošila, obavezna je da taj višak potroši na ostvarivanje programskih ciljeva, odnosno na omladinske projekte. Omladinske organizacije pripadaju neprofitnom sektoru, što znači da suština djelovanja unutar njega nije sticanje kapitala, već društveno koristan rad. Dakle, osim naknade troškova nastalih obavljanjem poslova u korist omladinske organizacije, naknada za organizovanje i obavljanje stručnog rada, kao i naknade u slučaju da si u stalnom radnom odnosu, organizacija ti ne može isplatiti više novca nego što je ugovorom ili projektom predviđeno. O “pranju novca“ bolje i da ne razmišljaš; to je prljav i rizičan posao zbog kojeg sebi možeš zatvoriti vrata institucija i donatora koji ti dugoročno mogu biti partneri u slučaju da poštuješ pravila igre. 

Imovina omladinske organizacije    

Imovina, kao ni ekstra profit o kojem je već bilo govora, se ne može dijeliti članovima organizacije. Prestankom postojanja omladinske organizacije imovina koja preostane nakon podmirenja obaveza prelazi na pravna lica predviđena zakonom, odnosno statutom organizacije. 

Objekti za obavljanje omladinskih aktivnosti 

Podrazumijeva se da je za planiranje i realizaciju omladinskih aktivnosti tvoje organizacije ili grupe mladih kojoj pripadaš neophodan prostor. Zakon o omladinskom organizovanju nalaže gradovima i opštinama Republike Srpske da na osnovu utvrđenih kriterija koje donosi komisija za mlade obezbijede objekte i uslove u kojima mladi mogu da izraze i pokažu svoje kreativne sposobnosti, kao i da obavljaju omladinske aktivnosti.  Nažalost, broj omladinskih centara koji danas postoje za mlade u odnosu na broj centara koji su postojali u nekadašnjem sistemu je neuporedivo manji. Na sreću, broj centara za mlade u Republici Srpskoj sve je veći i veći; brojne su opštine koje su izdvojile sredstva, te renovirale postojeće ili izgradile nove objekte za mlade u kojima je predviđen prostor za njihov rad, seminare, koncerte, različite radionice i sl. 

Prava i obaveze 

Zakonom o omladinskom organizovanju Republike Srpske članovima i omladinskim organizacijama zagarantovano je pravo na: 

• slobodu mišljenja i društvenog djelovanja u skladu sa pozitivnim zakonskim propisima i statutarnim ciljevima; 
• uključivanje u institucije i donošenje odluka bitnih za razvoj omladinske politike; 
• javno iznošenje stavova i kritiku rada i djelovanja svih segmenata društvene zajednice; 
• udruživanje u strukovne organizacije i omladinske savjete; 
• izdavanje svojih glasila.Omladinskoj organizacji i njenim članovima su takođe zagarantovana prava koja proističu iz međunarodnih konvencija, a koje se odnose na omladinsko organizovanje.  

Stručni rad i usavršavanje 

 Ministarstvo za porodicu, omladinu i sport Republike Srpske zajedno sa nadležnim institucijama i organizacijama priprema i realizuje godišnji program stručnog usavršavanja iz oblasti omladinskog rada, aktivnosti i djelatnosti od interesa za Republiku Srpsku.  Za realizaciju godišnjeg programa stručnog usavršavanja izdvajaju se sredstva iz budžeta Republike Srpske. Ne moramo ti napominjati koliki je značaj stalnog usavršavanja za tebe lično i za cijelu organizaciju, te koliko je važno da aktuelne programe iskoristiš u cilju jačanja vlastitih kapaciteta i kapaciteta organizacije.  

Omladinske manifestacije 

Omladinske manifestacije su omladinski kampovi, kulturno-umjetničke priredbe, sportska takmičenja i slično. Njih mogu organizovati omladinske organizacije ili druga fizička i pravna lica. Ako se ti i tvoji drugari odlučite u svojoj opštini ili gradu organizovati neku omladinsku manifestaciju, dužni ste se, prije svega, postarati za njeno nesmetano i bezbjedno održavanje; morate preduprijediti sve rizike nastanka štete za učesnike, gledaoce i ostale, te lokalnoj policijskoj stanici najaviti događaj kako biste, ako je riječ o masovnom okupljanju, spriječili svaku vrstu nasilja i nedoličnog ponašanja. Odgovornost je velika, ali i izazov! Srećno! 

Međunarodna omladinska saradnja 

Međunarodna omladinska saradnja se ostvaruje kroz učešće omladinskih organizacija u radu međunarodnih organizacija i institucija, stručno usavršavanje u inostranstvu iz oblasti omladinskog rada, studijske posjete, učešće na konferencijama međunarodnog karaktera, razmjenu volontera i slično. Za početak ćeš morati raditi na afirmaciji, jačanju i umrežavanju organizacije, a potom će i međunarodna saradnja doći sama od sebe.  Pozivaće te na različite skupove, konferencije o mladima, studijske posjete u okviru kojih ćeš upoznati lidere i organizacije drugih zemalja, te način na koji se oni bave pitanjima mladih. U svakom slučaju, čeka te puuuno putovanja, novih iskustava, poznanstava i prilika da izgradiš vlastiti ugled i ugled ogranizacije koju predstavljaš, i to međunarodni. Privlačno, zar ne?! 

Informisanje mladih

 Ministarstvo za mlade i Omladinski savjet Republike Srpske u saradnji sa gradovima i opštinama utvrđuje program i oblik informisanja mladih u Republici Srpskoj. Zašto je bitno informisanje mladih? Prije svega, aktivizma nema bez blagovremenog informisanja. Ako je objavljen neki poziv za omladinske organizacije, ti ne možeš znati za njega i prijaviti svoj projekat ako nije obezbijeđen nesmetan protok informacija putem različitih medija. Na osnovu istraživanja koja se rade za potrebe izrade državne, republičke ili lokalne omladinske politike može se zaključiti koji su to izvori informisanja koje mladi koriste. Potom se na osnovu njihovih životnih navika kreiraju informativne politike koje uključuju medije koje mladi koriste, što obezbjeđuje nesmetan protok informacija. 

Kako do kvalitetnih informacija?  

Pravilo je da u današnjem društvu za informacijama, poslom i mogućnostima koje ti se nude tragaš sam. Ako si aktivan/na i angažovan/a u omladinskom sektoru, podrazumijeva se da si informatički pismen/a, te da se koristiš internetom. Većina omladinskih lidera do informacija dolazi pretražujući korisne internet stranice; neke od njih su prezentacije opštinskih ili gradskih, entitetskih ili državnih vlasti koje na portalima oglašavaju svoje aktivnosti ili pozive za prijavu projekata za omladinske grantove. Jednako korisni su i portali koji funkcionišu kao servisi za mlade, te na jednom mjestu objedinjuju informacije iz različitih izvora, a koji se odnose na omladinski aktivizam, stipendiranje, studijska putovanja, zapošljavanje mladih i slično.